En waar spreken ze dat nou eigenlijk nog een beetje, dat Zeeuws en dat West-Vlaams en dat Frans-Vlaams? Nou, daar bestaan geen betrouwbare totaalcijfers van. We weten wel ongeveer hoeveel procent van de totale bevolking de streektaal spreekt, maar dat is niet uitgesplitst naar regio’s of gemeentes. Als we kleinere, oudere, vooral lokale onderzoeken naast die cijfers leggen en we houden rekening met de gemiddelde afname van het streektaalgebruik sinds die onderzoeken, kunnen we echter wel een aardige inschatting maken van de verhoudingen.
Pin ons niet op exacte cijfers vast, maar de kaart geeft wel een betrouwbare indruk van de relatieve verhoudingen binnen en tussen de verschillende regio’s. Wat de kaart dan weer niet laat zien, is dat vooral de dunbevolkte gebieden hoog scoren voor wat betreft streektaalgebruik. Dat geeft een beetje een vertekend beeld van de positie van de taal in een regio.
Zeeland
In Zeeland wordt er op Walcheren door toerisme en verstedelijking weinig streektaal meer gesproken. En dat zijn ook precies de factoren die je elders duidelijk mee ziet spelen. Daarnaast zie je in het ‘oôstende’ van Zuid-Beveland en op Tholen duidelijk de behoudende invloed van de conservatieve protestantse gemeenschappen daar.
Zeeuws-Vlaanderen is nog tamelijk taalvast. Dat geldt met name voor het westelijk deel van de streek, al gaat de kuststrook samen met Oostburg en Sluis iets sneller achteruit dan de rest van het gebied.
Zuid-Holland
Goeree is best toeristisch, maar ook vrij conservatief en heeft zijn dialect tamelijk goed weten te bewaren. Op Flakkee wordt rondom Middelharnis, Oude Tonge en op de oostpunt van het eiland het minste dialect gesproken.
Op het eiland Voorne-Putten, waar het dialect een beetje tussen Zeeuws en Hollands in hangt, zijn sprekers zeldzaam geworden. Je vindt ze bijna uitsluitend onder 70-plussers.
West-Vlaanderen
Over West-Vlaanderen kunnen we kort zijn. Daar is de streektaal in verreweg de meeste plaatsen nog altijd spreektaal nummer één. Behalve dan onder de allerjongste inwoners. Want ook in West-Vlaanderen, zélfs in West-Vlaanderen, lijkt de taaloverdracht in jonge gezinnen nu toch wel sterk af te nemen.
Op de kaart kun je goed zien dat er in de kustplaatsen en in de grotere steden iets minder West-Vlaams wordt gesproken. Dat geldt ook voor het gebied tegen de grens met het Oost-Vlaams.
Wat de kaart niet laat zien, is dat het verschil met westelijk Zeeuws-Vlaanderen ondanks dezelfde kleur groen best aanzienlijk is. Dat laatste gebied is dunbevolkt, sterk vergrijst en haalt net de 75%, terwijl West-Vlaanderen dichter bevolkt is, een veel jongere bevolking heeft en desondanks zeker op het platteland ver boven de 75% uitkomt.
Frans-Vlaanderen
In Frans-Vlaanderen is de situatie eenvoudigweg desastreus. Amper 5% van de bevolking spreekt de taal nog. De meeste sprekers zijn ouder dan 75 jaar. Toch zijn er uitzonderingen. Een enkele dertiger spreekt de taal nog van huis uit en in alle leeftijdscategorieën zijn er mensen die het Frans-Vlaams bewust als tweede taal hebben aangeleerd of proberen te leren. Frans-Vlaanderen is het enige gebied op de kaart waar je streektaallessen kunt volgen.
Dus als je Zeeuws wilt leren, zul je naar Frankrijk moeten…
Bronnen:
- De Caluwe, J., De Tier, V., Ghyselen, A.-S., & Vandenberghe, R. (2021). Atlas van het dialect in Vlaanderen. Lannoo.
- De Tier, V., Van de Velde, H., Swanenberg, J., van de Wijngaard, T., & Schriers, M. (2008). Oe praet jie? Zeeuwen, Brabanders en Limburgers over hun eigen dialecten. ZEELAND (MIDDELBURG. 1992), 17(2), 52–61
- Evenhuis, M. (1993). Het einde van een tijdperk? Dialectgebruik op Walcheren. Vlissingen
- Héran, F., Filhon, A., & Deprez, C. (2005). La dynamique des langues en France au fil du xxe siècle. In C. Lefèvre & A. Filhon (éds.), Histoire de familles, histoires familiales. Paris: Ined Éditions
- Menheere, A. (1988). Nederlands als opvoedtaal bij Zeeuwstalige ouders. Verslag van een onderzoek naar taalgedrag en taalattitudes bij ouders van vierjarige kinderen in de gemeente Borsele. Amsterdam
- Riemens, A. (1993). Hoe ‘zunig’ zijn we op onze taal? Dialectgebruik in West-Zeeuwsch-Vlaanderen. Vlissingen
- TipGoereeOverflakkee (2020). Publieke raadpleging onder de inwoners van Goeree-Overflakkee over het dialect, geraadpleegd 16/6/2026
- ZB| Planbureau. Onderzoeksverslag Ouders Jonge Kinderen. Middelburg 2017
- diverse observaties van contacten uit het gebied